Boşanma sürecindeki anne ve babaların en çok sorduğu sorulardan biri, çocuk üzerindeki hak ve sorumlulukları boşandıktan sonra da birlikte sürdürüp sürdüremeyecekleridir. Bu düzenlemeye ortak velayet denir. Türk Medeni Kanunu boşanmada velayetin kural olarak eşlerden birine verileceğini düzenlerken, Yargıtay uygulaması belirli koşullarla ortak velayetin de mümkün olduğunu kabul etmektedir. Bu yazıda ortak velayetin ne olduğunu, hangi şartlarla verildiğini ve uygulamada nasıl işlediğini anlatıyoruz. Boşanma ve velayet süreçlerine ilişkin çalışmalarımız için Mersin boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Velayet Nedir?
Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Türk Medeni Kanunu‘na göre evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336). Ortak hayata son verilmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir; boşanmada ise velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir. Mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182).
Ortak Velayet Nedir?
Ortak velayet, boşanmadan sonra da çocuk üzerindeki velayet hakkının anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasıdır. Ortak velayette çocuğun eğitimi, sağlığı, yaşayacağı yer ve dini eğitimi gibi önemli kararlar iki ebeveyn tarafından birlikte alınır. Ortak velayet, çocuğun iki evde eşit süre yaşayacağı anlamına gelmez. Çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, diğer ebeveynle görüşme düzeni ve nafaka, ortak velayet kararında ayrıca belirlenir.
Türkiye’de Ortak Velayet Mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu’nda boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenleyen bir hüküm yoktur. Ancak Türkiye’nin onayladığı ve 2016’da yürürlüğe giren Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol‘ün 5. maddesi, eşlerin evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde çocuklarıyla ilişkilerinde eşit haklara sahip olduğunu öngörür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu düzenlemeye dayanarak ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir (2016/15771 E., 2017/1737 K.). Bu karardan sonra Türk mahkemelerinde de ortak velayet kararları verilmeye başlanmıştır.
Ortak Velayet Şartları
Ortak velayet, mahkemenin her dosyada kendiliğinden verdiği bir karar değildir. Yargıtay uygulamasında ortak velayete hükmedilebilmesi için genel olarak şu koşullar aranır:
- Anne ve babanın ortak velayeti kabul etmesi: Ortak velayet, kararların birlikte alınmasını gerektirdiği için iki ebeveynin bu düzene açıkça onay vermesi aranır. Eşlerden biri karşı çıkıyorsa mahkemeler kural olarak velayeti ebeveynlerden birine verir.
- Çocuğun üstün yararı: Hâkim, ortak velayetin çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimine uygun olup olmadığını değerlendirir. Ebeveynler arasında yoğun çatışma, şiddet ya da iletişimsizlik varsa ortak velayet çocuğun yararına görülmeyebilir.
- Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve değerlendirmede dikkate alınır.
- Uygulanabilir bir düzen: Çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, diğer ebeveynle kişisel ilişki ve masrafların paylaşımı açıkça belirlenmelidir.
Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet
Ortak velayetin en sık uygulandığı alan anlaşmalı boşanmadır. Eşler, anlaşmalı boşanma protokolünde ortak velayet konusunda anlaşabilir; ancak hâkim protokoldeki velayet düzenlemesinin çocuğun yararına uygun olup olmadığını denetler ve uygun görmezse değişiklik isteyebilir. Protokolde ortak velayetin yanında çocuğun yaşayacağı yer, görüşme takvimi, bayram ve tatil düzeni, iştirak nafakası ve okul, sağlık gibi önemli kararların nasıl alınacağı ayrıntılı yazılmalıdır. Protokolün hazırlanmasına ilişkin ayrıntıları anlaşmalı boşanma protokolü yazımızda bulabilirsiniz.
Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet
Çekişmeli boşanmada da eşler velayet konusunda anlaşarak ortak velayet talep edebilir. Ancak eşlerden biri ortak velayete karşı çıkıyorsa, mahkemenin iki ebeveyni birlikte karar almaya zorlaması mümkün görülmemektedir. Bu durumda hâkim, sosyal inceleme raporu ve diğer deliller ışığında velayeti çocuğun yararına en uygun ebeveyne verir ve diğer ebeveynle kişisel ilişki kurar. Çekişmeli boşanma sürecinin aşamalarını çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer yazımızda anlattık.
Ortak Velayette Nafaka ve Kişisel İlişki
Ortak velayet, iştirak nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çocuğun birlikte yaşamadığı ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır. Kişisel ilişki de aynı şekilde düzenlenir: Velayetin kullanılması kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasındaki görüşme günleri ve saatleri kararda belirlenir. Kanun, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğinin kararda ihtar edilmesini öngörür (TMK m.182). Nafaka türlerini nafaka türleri ve hesaplanması yazımızda inceleyebilirsiniz.
Ortak Velayet Sonradan Değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kararları kesin hüküm niteliği taşımaz; koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirilebilir. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir şehre taşınması ya da ölümü gibi yeni durumlar ortaya çıktığında hâkim, kendiliğinden ya da ebeveynlerden birinin talebiyle gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Ortak velayette ebeveynler önemli kararlarda sürekli anlaşamaz hâle gelirse, ebeveynlerden biri velayetin kendisine verilmesini talep edebilir. Bu durumda mahkeme yine çocuğun üstün yararını esas alır.
Ortak Velayetin Avantajları ve Zorlukları
Ortak velayet, çocuğun iki ebeveyniyle de güçlü bir bağ sürdürmesine ve ebeveynlerin çocuğun hayatındaki önemli kararlarda eşit söz sahibi olmasına imkân tanır. Okul seçimi, sağlık müdahaleleri ve yurt dışına çıkış gibi önemli konularda iki ebeveynin birlikte karar vermesi, çocuğun hayatına ilişkin kararların daha dengeli alınmasını sağlayabilir. Buna karşılık ebeveynler arasında iletişim zayıfsa, her önemli kararın birlikte alınma zorunluluğu yeni anlaşmazlıklara ve gecikmelere yol açabilir. Bu nedenle ortak velayet, ebeveynlerin çocuk konusunda gerçekten iş birliği yapabildiği durumlarda en iyi sonucu verir.
Mersin’de Velayet Davaları
Mersin’de velayet ve boşanma davaları aile mahkemelerinde görülür. Velayet taleplerinde mahkeme çoğunlukla pedagog ve sosyal çalışmacı aracılığıyla sosyal inceleme raporu aldırır. Ortak velayet düşünülüyorsa, bu düzenin nasıl işleyeceğini gösteren ayrıntılı bir plan sunmak hâkimin değerlendirmesini kolaylaştırır. Velayet kriterlerine ilişkin genel bilgi için velayet davası yazımıza göz atabilir, dosyanıza özel değerlendirme için Mersin avukat ofisimizle iletişim kurabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ortak velayet Türkiye’de var mı?
Türk Medeni Kanunu’nda boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenleyen bir hüküm yoktur. Ancak Yargıtay, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol’e dayanarak ortak velayetin kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir. Bu nedenle uygun koşullarda Türk mahkemeleri de ortak velayete karar verebilmektedir.
Ortak velayet için iki tarafın da kabul etmesi gerekir mi?
Uygulamada evet. Ortak velayet önemli kararların birlikte alınmasını gerektirdiği için anne ve babanın bu düzene onay vermesi aranır. Eşlerden biri karşı çıkıyorsa mahkeme kural olarak velayeti ebeveynlerden birine verir.
Ortak velayette çocuk kimde kalır?
Ortak velayet, çocuğun iki evde eşit süre kalacağı anlamına gelmez. Çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı ve diğer ebeveynle görüşme düzeni kararda veya anlaşmalı boşanma protokolünde ayrıca belirlenir.
Ortak velayette nafaka ödenir mi?
Evet. Ortak velayet iştirak nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çocuğun birlikte yaşamadığı ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır.
Ortak velayet sonradan kaldırılabilir mi?
Evet. Velayet kararları koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirilebilir. Ebeveynler önemli kararlarda anlaşamaz hâle gelirse ya da yeni bir durum ortaya çıkarsa, ebeveynlerden biri velayetin değiştirilmesini talep edebilir; mahkeme çocuğun üstün yararını esas alarak karar verir.
Çekişmeli boşanmada ortak velayet istenebilir mi?
Eşler çekişmeli boşanma davası içinde velayet konusunda anlaşarak ortak velayet talep edebilir. Ancak eşlerden biri ortak velayeti kabul etmiyorsa mahkeme velayeti sosyal inceleme raporu ve diğer delillere göre ebeveynlerden birine verir.
