Mersin Marka ve Patent Avukatı olarak marka tescili başvurularının hazırlanması, yayına ve karara itiraz süreçleri, marka hakkına tecavüz hâlinde açılacak davalar ile tasarım, patent ve telif uyuşmazlıklarında dosya takibi yürütüyoruz. Bu sayfa; bir markanın nasıl tescil edildiğini, tescil talebinin hangi sebeplerle reddedilebileceğini, taklit kullanım karşısında hangi hukuk ve ceza yollarının açık olduğunu ve fikri mülkiyet davalarının hangi mahkemede görüldüğünü bilgilendirici biçimde anlatır.
Marka Nedir ve Neden Tescil Edilir?
Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini başkalarınınkinden ayırt etmeye yarayan işarettir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu; sicilde açık ve kesin gösterilebilmek kaydıyla kelimeyi, şekli, harfi, sayıyı, rengi, sesi, malın ya da ambalajın biçimini marka olarak kabul eder. Ölçüt, işaretin tüketici gözünde kaynak gösterme işlevi taşımasıdır.
Tescil, marka üzerinde tekel niteliğinde bir hak doğurur. Tescilsiz kullanımda önceye dayalı gerçek hak sahipliği ve haksız rekabet hükümleri gündeme gelebilir; ancak kullanımın kapsamı ile başlangıç tarihi her dosyada yeniden ispatlanmak zorundadır. Koruma, başvuru tarihinden itibaren on yıl sürer ve onar yıllık dönemlerle sınırsız sayıda yenilenir.
Marka Tescili Başvurusu ve Sınıf Seçimi
Başvuru öncesi benzerlik araştırması
Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır; öncesinde marka sicili taranır. Aramada birebir aynı işaretler kadar görsel, işitsel ve kavramsal olarak benzer işaretler de değerlendirilir. Ölçüt, ortalama tüketicinin iki markayı karıştırma ya da aralarında idari veya ekonomik bir bağ bulunduğunu düşünme ihtimalidir.
Nice sınıflandırması ve sınıf seçimi
Mal ve hizmetler, Nice Anlaşması ile oluşturulan sınıflandırmaya göre kırk beş sınıfa ayrılır; ilk otuz dördü mallara, kalan on biri hizmetlere aittir. Koruma yalnızca başvuruda seçilen sınıflar bakımından doğar. Fiilen sunulmayan sınıfların listeye eklenmesi ise kullanılmama nedeniyle iptal riskini büyütür.
Başvurudan tescile kadar geçen aşamalar
Başvuru önce şekli yönden incelenir, ardından Kurum mutlak ret sebeplerini resen değerlendirir. Bu aşamayı geçen başvuru Resmî Marka Bülteninde yayımlanır ve üçüncü kişilerin itirazına açılır. İtiraz gelmez ya da reddedilirse, tescil ücretinin ödenmesiyle marka sicile kaydedilir.
Mutlak ve Nispi Ret Sebepleri
Mutlak ret sebepleri
6769 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki sebepler kamu yararını ilgilendirdiği için resen incelenir. Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler; malın cinsini, kalitesini ya da coğrafi kaynağını doğrudan belirten adlandırmalar; ticaret alanında herkesçe kullanılan ibareler ve halkı yanıltıcı işaretler bu kapsamdadır. Aynı marka daha önce tescilliyse başvuru reddedilir; önceki sahibin noter onaylı muvafakatnamesi sunulursa tescil yine mümkün olur.
Nispi ret sebepleri
Kanun’un 6. maddesindeki sebepler kişisel menfaati koruduğu için yalnızca itiraz üzerine incelenir. Önceki tarihli marka ile karıştırılma ihtimali, ticari vekilin izinsiz başvurusu, tescilsiz kullanıma dayalı gerçek hak sahipliği, tanınmış markanın itibarından haksız yarar sağlanması, başkasının adı, fotoğrafı ya da telif hakkı ve kötüniyetli başvuru bu başlık altındadır.
Yayına İtiraz ve Karara İtiraz
Bültende yayımlanan başvuruya, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir. Dilekçede hangi sınıflara ve hangi gerekçeye dayanıldığı açıkça gösterilir. İtiraza dayanak marka beş yıldan uzun süredir tescilliyse, başvuru sahibi itiraz edenden kullanımını ispat etmesini isteyebilir; ispatlanamazsa itiraz o markaya dayanılarak reddedilir.
Kurumun kararlarına karşı, bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kuruluna itiraz edilir. Kurul kararı Kurumun nihai kararıdır. Buna karşı açılacak iptal davası, bildirimden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde açılır; süre hak düşürücüdür.
Markanın İptali ve Hükümsüzlüğü
Kullanılmama nedeniyle iptal
Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilen markanın iptali istenebilir. 10 Ocak 2024 tarihinden itibaren iptal talepleri mahkemeye değil Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılmaktadır. Kullanımın ispatında fatura, ambalaj, katalog ve reklam belgeleri esas alınır.
Hükümsüzlük davası ve sessiz kalma
Hükümsüzlük, tescilin baştan sakat olduğu iddiasına dayanır ve mahkemede açılır. Karar geçmişe etkilidir; marka başvuru tarihinden itibaren hiç doğmamış sayılır. İptal kararı ise kural olarak talep tarihinden ileriye sonuç doğurur. Önceki marka sahibi, sonraki markanın kullanıldığını bildiği hâlde beş yıl sessiz kalırsa artık hükümsüzlük isteyemez; bu kural kötüniyetli başvurularda uygulanmaz.
Marka Hakkına Tecavüz Hâlinde Açılabilecek Davalar
Tecavüzün tespiti, önlenmesi ve durdurulması
Marka hakkına tecavüz; markanın izinsiz kullanılması, taklidinin üretilmesi, taklit ürünün satışa sunulması, ithal ya da ihraç edilmesi, ticari amaçla bulundurulması veya nakledilmesi hâllerinde doğar. 6769 sayılı Kanun’un 149. maddesi hak sahibine birden çok talep tanır. Yakın görünen tecavüz için önleme, süregelen kullanım için durdurma istenir; bu taleplerde karşı tarafın kusuru aranmaz.
Maddi ve manevi tazminat
Maddi tazminat, fiilî zarar ile yoksun kalınan kazancı kapsar. Yoksun kalınan kazanç; tecavüz olmasaydı elde edilebilecek muhtemel gelir, tecavüz edenin sağladığı net kazanç ya da lisans verilseydi istenecek bedel yöntemlerinden birine göre hesaplanır ve yöntemi hak sahibi seçer. Markanın itibarı zedelenmişse manevi tazminat ayrıca istenir. Zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yıldır.
Ürünlere el konulması ve imha
Hak sahibi; tecavüz oluşturan ürünlere ve üretimde kullanılan araç, kalıp ve makinelere el konulmasını, bu ürünler üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını, markanın silinmesi mümkün değilse imhasını ve kararın ilanını isteyebilir. El koyma, dava sonunu beklemeden ihtiyati tedbir yoluyla da talep edilir.
Marka Hakkına Tecavüz Suçu ve Ceza Yolu
Marka hakkına tecavüz aynı zamanda suçtur. 6769 sayılı Kanun’un 30. maddesi; iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, bu malı satışa arz eden, satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla bulunduran, nakleden veya depolayan kişi için hapis ve adli para cezası öngörür.
Cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması zorunludur; tescilsiz kullanım ceza sorumluluğu doğurmaz. Takip şikâyete bağlıdır ve şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılır. Taklit malı satan kişi malı nereden temin ettiğini bildirip üreticilerin ortaya çıkmasını sağlarsa cezalandırılmaz. Ceza yolu ile hukuk davası birlikte yürütülebilir.
Soruşturma ve kovuşturma aşamalarının genel işleyişi Mersin Ceza Avukatı sayfasında anlatılmıştır.
Alan Adı ve Ticaret Unvanı ile Marka Çatışması
Ticaret unvanının tescili ve korunması Mersin Ticaret ve Şirketler Hukuku Avukatı, alan adı ve internet üzerinden yapılan ihlaller ise Mersin Bilişim Avukatı sayfasında ele alınmıştır.
Alan adı uyuşmazlıkları
Marka sahibi, işaretinin aynısının veya benzerinin internette ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod ya da anahtar sözcük olarak kullanılmasını yasaklayabilir. Bunun için kullanan kişinin o işaret üzerinde meşru bir bağlantısının bulunmaması gerekir. Uzantısı .tr olan alan adlarında, dava yolunun yanında uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıları nezdinde ayrı bir başvuru yolu da vardır.
Ticaret unvanı ile marka ilişkisi
Ticaret unvanı işletmeyi, marka ise mal ve hizmeti tanıtır; iki hak farklı sicillerde doğduğu için çatışma sık görülür. Bir unvanın ticaret siciline tescili, o ibarenin marka gibi kullanılmasını meşru kılmaz. Unvanın ayırt edici ekinin tescilli bir markayla karıştırılacak biçimde mal ve hizmet üzerinde kullanılması hâlinde tecavüz iddiası ileri sürülebilir; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümlerine dayanılarak unvanın terkini istenebilir.
Tasarım, Patent ve Faydalı Model
Tasarım tescili
Tasarım, ürünün tamamının veya bir parçasının görünümüdür; çizgi, şekil, renk, malzeme, doku ve süslemeden kaynaklanır. Tescil için yenilik ve ayırt edici nitelik aranır. Tescilli koruma beş yıl sürer ve beşer yıllık dönemlerle toplam yirmi beş yıla kadar yenilenir. Tescilsiz tasarımlar ise Türkiye’de ilk kez kamuya sunulmalarından itibaren üç yıl boyunca aynen kopyalanmaya karşı korunur.
Patent ile faydalı model farkı
Patent, teknik bir soruna çözüm getiren buluşları korur; yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik aranır. Buluş basamağı, buluşun ilgili alandaki uzman kişi için aşikâr olmaması demektir. Koruma başvuru tarihinden itibaren yirmi yıldır ve uzatılamaz. Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz, koruma on yıldır; usul buluşları ile kimyasal ve biyolojik maddelere ilişkin buluşlar bu yolla korunamaz.
Telif Hakları ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
Telif hakları 6769 sayılı Kanun’un değil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun konusudur. Eser üzerindeki hak tescille değil, eserin meydana getirilmesiyle doğar. Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdindeki kayıt ve tescil işlemi, sinema ve müzik eserleri dışında isteğe bağlıdır; hak kurucu değildir, ispat kolaylığı sağlar.
İşleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim mali haklardır ve devredilebilir. Adın belirtilmesini isteme ile eserde değişikliği menetme yetkileri manevi haktır, devredilemez. Koruma, eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıl sürer. İzinsiz kullanımda 5846 sayılı Kanun’un 68. maddesi uyarınca sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin en çok üç katı talep edilebilir. Yazılım, fotoğraf, mimari proje ve ders materyali uyuşmazlıkları bu kapsamda en sık görülen dosyalardır.
Mersin’de Fikri Mülkiyet Davaları Nerede Görülür?
6769 sayılı Kanun, bu Kanundan doğan davalarda görevli mahkemenin fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi olduğunu düzenler. Ayrı bir ihtisas mahkemesi kurulmamış yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi sıfatıyla bakar. Ceza yönünde de aynı mekanizma işler: fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye ceza mahkemesi bu sıfatla görevlidir.
Mersin’de adliye teşkilatı il merkezinde Akdeniz ilçesindedir; Yenişehir, Toroslar ve Mezitli’de oturanların dosyaları da bu adliyede görülür, Tarsus’un ise ayrı adliyesi vardır. Hangi mahkemenin ihtisas sıfatıyla görevlendirildiği, dava açılmadan önce adliyeden teyit edilir.
Hak sahibinin üçüncü kişilere karşı açacağı davalarda davacının yerleşim yeri, hukuki işlemin yapıldığı yer ya da tecavüz fiilinin gerçekleştiği yer mahkemesi yetkilidir. Üçüncü kişilerin hak sahibine karşı açtığı davalarda davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Kurum kararlarına karşı açılacak davalar ise yalnızca Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde görülür. Fikri mülkiyet davaları ticari dava sayıldığından, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat taleplerinde arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Markamı yıllardır tescilsiz kullanıyorum, başkası tescil ettirirse ne olur?
Markayı önce ve ciddi biçimde kullanan kişi gerçek hak sahibi sayılabilir. Sonraki tarihli başvuruya yayın süresi içinde itiraz edilebilir, tescil gerçekleşmişse hükümsüzlük davası açılabilir. Önceliği ispat etmek gerekir; fatura, katalog, sözleşme ve tanıtım harcamaları bu ispatın temelidir.
Aynı ismi kullanan bir firma buldum, önce ne yapmalıyım?
İlk adım, kullanımın kapsamını ve başlangıç tarihini belgelemektir. İnternet sayfaları için noter aracılığıyla tespit yaptırılması, ürünün satın alınarak fatura ve ambalajın saklanması bu kapsamdadır. Deliller güvence altına alındıktan sonra ihtarname gönderilmesi ya da doğrudan dava ve ihtiyati tedbir yoluna gidilmesi değerlendirilir.
Marka başvurum reddedildi, hakkım tamamen bitti mi?
Bitmez. Ret kararına karşı bildirimden itibaren iki ay içinde Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kuruluna itiraz edilir. Kurul da reddederse, bildirimden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret yalnızca bazı sınıflar yönündense, kalan sınıflar için süreç devam eder.
Tescilli markamı uzun süredir kullanmıyorum, elimden alınabilir mi?
Alınabilir. Tescilden itibaren beş yıl içinde ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilen marka için iptal talep edilebilir. Kullanmama haklı bir sebebe dayanıyorsa bu savunma ileri sürülür. İptal talebinden sonra yapılan göstermelik kullanımlar dikkate alınmaz.
İnternette ürünlerimin taklidi satılıyor, satıcıya ulaşamıyorum
Satış sayfasının içeriği tespit ettirilerek delil hâline getirilir. Pazaryeri platformlarının marka sahiplerine açtığı bildirim yolları kullanılarak ilanın kaldırılması istenebilir. Ürün yurt dışından geliyorsa gümrük idaresine başvurularak eşyanın gümrük işlemlerinin durdurulması talep edilir. Satıcının kimliği belirlenemiyorsa, ceza şikâyeti üzerine yürütülen soruşturmadaki bilgiler hukuk davasının yolunu açar.
Görüşme Talebi
Marka tescili başvurusu, gelen bir itiraza karşı yapılacak savunma ya da taklit kullanım karşısında izlenecek yol için iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz. Görüşmeye marka tescil belgesi veya başvuru numarası, Kurumdan gelen bildirim yazıları, markanın kullanıldığını gösteren fatura ve katalog örnekleri ile taklit kullanıma ilişkin ekran görüntüsü, ürün ya da ambalaj örneğiyle gelmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Sürelerin çoğu bildirim tarihinden işlediği için, elinizdeki yazının tebliğ tarihi ilk bakılacak bilgidir.