Mersin İdare Hukuku Avukatı olarak idari işlemlerin iptali, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararların tazmini, memur disiplin dosyaları, idari para cezalarına itiraz ile imar, vergi ve gümrük uyuşmazlıklarında dosya takibi yürütüyoruz. Bu sayfa; hangi işleme karşı hangi davanın açılacağını, dava açmadan önce idareye başvurulması gereken hâlleri ve kaçırıldığında dosyayı esasa girmeden kapatan süreleri bilgilendirici biçimde anlatır.
İdari Yargının İki Temel Davası
İdareyle yaşanan uyuşmazlıkların neredeyse tamamı iki dava türünden birine dayanır. Hangisinin açılacağını talep belirler: bir kararın ortadan kaldırılması isteniyorsa iptal davası, zararın karşılanması isteniyorsa tam yargı davası.
İptal davası
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca idari işlemin iptali davası; işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olması hâlinde açılır. Menfaatin ihlal edilmiş olması yeterlidir, kişisel bir hakkın zedelenmesi aranmaz. İptal edilen işlem yapıldığı tarihten itibaren hiç yapılmamış sayılır.
Tam yargı davası
Tam yargı davası, idari işlem veya eylemden kişisel hakları zarar görenlerin açtığı tazminat davasıdır. Sorumluluk hizmet kusuruna dayanabileceği gibi kusur aranmayan hâllerde de doğar. Zarar doğrudan idarenin eyleminden kaynaklanıyorsa önce idareye başvurmak zorunludur: eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde.
Dava Açmadan Önce İdareye Başvuru
2577 sayılı Kanun’un 10. maddesi, idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılmasının idari makamlardan istenebileceğini düzenler. Başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Zımni ret denilen bu durumda dava açma süresi, altmış günün bittiği tarihten işler. İdareye başvuru dilekçesi bu nedenle çoğu dosyanın ilk adımıdır.
Kanun’un 11. maddesi var olan bir işlem için ayrı imkân tanır. İşlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi, dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur. Altmış gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler. Dolmuş bir süre bu yolla geri gelmez.
Dava Açma Süreleri ve Sürelerin Hesaplanması
2577 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi, Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre kaçırıldığında dava, işlemin hukuka uygunluğuna bakılmadan süre aşımından reddedilir. Süreler yazılı bildirimi izleyen günden başlar.
Tatil günleri süreye dâhildir; son gün tatile rastlarsa süre, izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verir; bitimi bu döneme rastlayan süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar.
Yürütmeyi Durdurma Talebi
İdari yargıda dava açılması kural olarak işlemin uygulanmasını durdurmaz. Bu nedenle dilekçede yürütmeyi durdurma talebi ayrıca ileri sürülür.
Kanun’un 27. maddesi iki şartın birlikte gerçekleşmesini arar: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Yalnızca biri varsa talep reddedilir. Karar, idarenin savunması alındıktan sonra ve teminat karşılığında verilir. Karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir.
Memur Disiplin Soruşturması ve Disiplin Cezaları
Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet personeli hakkındaki disiplin süreçleri kendi özel mevzuatına tabidir; bu dosyalar için Mersin Askeri Ceza Avukatı sayfasına bakabilirsiniz.
Soruşturma aşaması
Memur disiplin soruşturması, fiilin araştırılması ve memurun savunmasının alınmasıyla yürür. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu savunma alınmadan ceza verilemeyeceğini düzenler; savunma için tanınacak süre yedi günden az olamaz. Ceza verme yetkisi zamanaşımına tabidir: uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, Devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa yetki düşer. Fiil tarihinden itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez.
Ceza türleri ve itiraz yolu
Disiplin amirlerince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir; süre tebliğden itibaren yedi gündür. Süresinde itiraz edilmeyen memur disiplin cezası kesinleşir. İtirazın reddinin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır.
Devlet memurluğundan çıkarma
Devlet memurluğundan çıkarma en ağır disiplin cezasıdır ve amirlerin isteği üzerine yüksek disiplin kurulunca verilir. Kurul içinde itiraz yolu öngörülmemiştir; doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılır.
Polis ve genel kolluk personeli
Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeli 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun’a tabidir. Polis meslekten çıkarma cezası yetkili disiplin kurulunca verilir. Disiplin amirlerinin verdiği cezalara karşı bir üst disiplin amirine itiraz süresi on gündür; meslekten çıkarma kararına karşı idare mahkemesinde dava açılır.
Göreve İade ve Atama İşlemlerine Karşı Davalar
Görevine son verilen kamu görevlisinin açtığı göreve iade davası, niteliği bakımından iptal davasıdır. Dava çoğunlukla tam yargı talebiyle birlikte yürütülür; görevden uzak kalınan dönemde yoksun kalınan parasal haklar bu yolla istenir.
Atama iptali davası naklen atama, görev yeri değişikliği ve görevden alma işlemlerine karşı açılır. İdarenin takdir yetkisi vardır, ancak sınırsız değildir: atamanın kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında bir amaçla yapıldığı hâllerde işlem hukuka aykırı sayılabilir.
İdari Para Cezasına İtiraz: Hangi Mercie Başvurulur?
İdari para cezası itirazı, uygulamada en çok hak kaybı doğuran başlıktır. Cezanın dayandığı kanuna göre kimi cezalarda sulh ceza hâkimliği, kimi cezalarda idare mahkemesi görevlidir. Yanlış mercie yapılan başvuru görev yönünden reddedilir; bu sırada doğru mercie başvurma süresi çoğu kez dolar.
Sulh ceza hâkimliğine başvurulan cezalar
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanır. Bu genel kural gereği kabahat niteliğindeki fiiller için verilen idari para cezalarına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
İdare mahkemesinde dava açılan cezalar
Özel kanununda idari yargı yolu gösterilen cezalarda bu hüküm uygulanmaz; idare mahkemesinde iptal davası açılır ve altmış günlük süre işler. İmar mevzuatına dayanan para cezaları bu gruptadır. Kanunda ayrıca bir birleştirme kuralı vardır: idari para cezası, aynı işlem kapsamında verilen ve idari yargıya tabi başka bir kararla birlikte verilmişse, cezaya ilişkin hukuka aykırılık iddiaları da o işlemin iptali talebiyle idari yargıda görülür.
Trafik cezaları
Trafik cezası itirazı kural olarak sulh ceza hâkimliğine yapılır ve süre tebliğden itibaren on beş gündür; sürücü belgesinin geri alınmasında da özel düzenleme nedeniyle aynı yol işler. Buna karşılık para cezasının yanında aracın trafikten men edilmesi gibi idari yargıya tabi bir yaptırım da uygulanmışsa, uyuşmazlığın tamamı idare mahkemesinde görülür.
Belediye Cezaları ve Encümen Kararları
Belediye cezasına itiraz edilirken ilk bakılacak nokta, kararın hangi kanuna dayandığı ve para cezası dışında bir yaptırım içerip içermediğidir. Belediye encümenince 1608 sayılı Kanun’a dayanılarak verilen idari para cezalarına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
Encümenin para cezası dışındaki kararları, örneğin faaliyetten men, işyeri kapatma ve yıkım kararları idari işlemdir. Encümen kararı iptali talebiyle açılacak dava bu hâlde idare mahkemesinde görülür.
İmar Uyuşmazlıkları, Kaçak Yapı ve Yıkım Kararları
Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde idare, 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca yapıyı mühürleyerek inşaatı durdurur ve yapı tatil tutanağı düzenler. Tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde ruhsat alınır veya aykırılık giderilirse mühür kaldırılır. Aksi hâlde yetkili idarenin encümenince kaçak yapı yıkım kararı alınır ve ayrıca imar para cezası uygulanır.
Her iki işlem de idari işlem olduğundan iptalleri için idare mahkemesinde dava açılır ve altmış günlük süre işler. Yıkımın geri dönüşü bulunmadığından yürütmeyi durdurma talebi ayrı bir ağırlık taşır.
Ruhsat İptali ve Faaliyetin Durdurulması
İşyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali, yapı ruhsatının iptali ve faaliyetin durdurulması kararları idari işlemdir. Ruhsat iptali davası, işlemi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde ve tebliği izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılır.
Vergi ve Gümrük Uyuşmazlıkları
Vergi uyuşmazlıklarında izlenen yol, tarhiyat öncesi ve sonrası aşamalara göre değiştiği için ayrı bir başlık altında toplanmıştır; ayrıntılar Mersin Vergi Avukatı sayfasındadır.
Vergi davaları
Vergi uyuşmazlığı, tarh edilen vergiye ya da kesilen cezaya karşı yürütülen süreçtir. Vergi davaları vergi mahkemesinde açılır; süre, vergi veya ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gündür. Bu süre altmış günlük genel süreden kısadır, iki alanın karıştırılması hak kaybı doğurur. Dava yolundan önce uzlaşma, cezalarda indirim ve hesap hatalarında düzeltme talebi değerlendirilebilir.
Vergi mahkemesinde dava açılması, dava konusu edilen verginin ve cezaların tahsilini durdurur. Ödeme emrine karşı açılan davada ise bu etki yoktur; tahsilatın durması için yürütmeyi durdurma talep edilir.
Gümrük davaları
Gümrük davaları bakımından önce zorunlu bir idari itiraz aşaması vardır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi uyarınca gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama itiraz edilir; idare itirazı otuz gün içinde karara bağlar. Bu yol tüketilmeden dava açılamaz.
Sosyal Güvenlik Kurumu İşlemlerinden Doğan Davalar
SGK davası denildiğinde akla gelen uyuşmazlıkların tamamı idari yargıda görülmez. Sigortalılık, hizmet tespiti ve aylık bağlanmasına ilişkin uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemesinde çözülür; idari yargının alanına giren asıl başlık, Kurumun uyguladığı idari para cezalarıdır.
5510 sayılı Kanun’un 102. maddesine göre idari para cezası, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde ödenir ya da aynı süre içinde Kuruma itiraz edilir. Kuruma itiraz zorunlu bir aşamadır ve cezanın takibini durdurur. İtirazın reddine ilişkin kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. Bu süre genel altmış günlük süreden ayrılır ve sıklıkla gözden kaçar.
Sigortalılık ve hizmet tespiti gibi iş mahkemesinde görülen uyuşmazlıklar Mersin İş Hukuku Avukatı sayfasında ayrıca anlatılmıştır.
Mersin’de İdari Davalar Nerede Görülür?
İdare mahkemesi davası kural olarak, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer, kamu görevlilerine ilişkin işlemlerde görevin yapıldığı yer yetkiyi belirler.
Mersin’de idare ve vergi mahkemeleri adliye yerleşkesinde çalışır; Akdeniz, Yenişehir, Toroslar, Mezitli ve Tarsus’ta oturan ya da faaliyet gösteren kişiler bakımından da bu mahkemeler yetkilidir. Sulh ceza hâkimliğinde yetki ise yaptırım kararını veren makamın bulunduğu yere göre belirlenir.
Kanun Yolları: İstinaf ve Danıştay Temyizi
İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulur. Dosya istinafta maddi vakıa yönünden de yeniden ele alınabilir.
Bölge idare mahkemesi kararlarının bir kısmı kesindir ve temyiz edilemez. Kanunda sayılan dava türlerinde Danıştay başvurusu mümkündür; temyiz süresi de tebliğden itibaren otuz gündür. Temyiz incelemesi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır, maddi olay yeniden değerlendirilmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava açma süresini kaçırdım, yapabileceğim bir şey var mı?
Süre aşımını mahkeme kendiliğinden gözetir; dava esası incelenmeden reddedilir. Yine de tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ayrıca değerlendirilir. Kesinleşmiş bir işlem için idareye yeniden başvurmak dolmuş süreyi geri getirmez; ancak koşulları varsa yeni bir işlem tesis edilmesi istenebilir ve bu isteğin reddi ayrı bir dava konusu olur.
İdareye dilekçe verdim, hiç cevap gelmedi. Ne yapmalıyım?
Cevapsızlık sonuçsuzluk değildir. Başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi bu tarihten itibaren işler. Başvurunun idareye ulaştığı tarihi gösteren kayıt belgesi bu nedenle saklanmalıdır.
Aynı cezaya hem sulh ceza hâkimliğine hem idare mahkemesine başvurabilir miyim?
Hayır. Her ceza için tek bir görevli merci vardır ve bu merci cezanın dayandığı kanuna göre belirlenir. Kararda birden fazla yaptırım varsa ve biri idari yargının alanına giriyorsa, uyuşmazlığın tamamı idare mahkemesinde görülür.
Yürütmeyi durdurma kararı çıkarsa görevime hemen döner miyim?
Yürütmenin durdurulmasına karar verilirse idare, kararın gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden itibaren otuz günü geçemez. İdare gereğini yerine getirmezse bu durum ayrıca tam yargı davasına konu edilebilir.
Memuriyetten çıkarıldım, ayrıca ceza davam da var. İkisini birlikte mi beklemeliyim?
Disiplin süreci ile ceza yargılaması birbirinden ayrıdır. Ceza yargılamasının sonucu beklenmeden disiplin cezası verilebilir; bu nedenle altmış günlük dava süresi ceza dosyasından bağımsız işler ve beklemek hak kaybına yol açar.
Görüşme Talebi
Hakkınızdaki işleme karşı hangi mercie, hangi süre içinde başvurulacağını konuşmak için iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz. Görüşmeye işlemin ya da ceza tutanağının aslı, tebligat zarfı ve idareye verdiğiniz dilekçelerin kayıtlı örnekleriyle gelmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. İdari yargıda süreler tebliğ tarihinden işlediği için ilk bakılacak bilgi bu tarihtir.